Makaleler

Desibel

Ses ile ilgili mühendislik çalışmalarının başlamasıyla beraber insan kulağının geniş duyma aralığını alışık olduğumuz sayı sistemi ile ifade etmenin uygun olmadığı anlaşılmıştır. Gündelik hayatta karşımıza çıkabilecek iki farklı sesin basınç seviyeleri arasında 10.000’lerce kat fark olabilmektedir ve bu seviyeleri ifade etmek için çok uzun sayılarla başetmek zorunda kalabiliriz.

Bel

Bu sorunun bertaraf edilmesi için Bel sayı birimi ortaya çıkmıştır. Bel sayı biriminde, eldeki değerlerin on tabanında logaritması alınmaktadır. Bu şekilde sayı değerinin bizzat kendisinin artışı yerine bu sayıya ulaşmak için 10 tabanındaki üstel fonksiyonun alması gereken değerin artışı incelenir.

Örn:

1 = 10^0 = 0 B

100 = 10^2 = 2 B

100.000.000= 10^8 = 8 B

Desibel

desibel ise bu Bel değerinin 1/10 çarpanı kazandırılmış halidir. Bu şekilde ara değerlerde virgül kullanımının azaltılması hedeflenmiştir.

Örn: 

1 B = 10dB

1,2 B = 12 dB

100 = 10^2 = 2 B = 20 dB

100.000.000= 10^8 = 8 B = 80 dB

Görüldüğü gibi sayı 1’den 100 milyona kadar artmıştır fakat desibel değeri yalnızca 0’dan 80’e kadar yükselmiştir.  Logaritma fonksiyonunun özelliği sebebiyle sayı değerindeki katlanarak artışlar desibel değerinde toplanarak artışa tekabül etmektedir.

Örn:

20 dB = 10^(20/10) = 100

+3 dB

23 dB = 10^(23/10) = 200

+3dB

26 dB = 10^(26/10) = 400

Burada 3 dB artış, sayı değerinin iki katına çıkmasını sağlamıştır. Görüldüğü gibi dB değerindeki toplanarak artış, sayı değerinde farklı oranlarda katlanarak artış sağlamaktadır.

Desibelin Kullanımı

Desibel mutlak bir birim değil, yalnızca bir sayının farklı bir şekilde ifadesidir. Bu sebeple sonuna bir birim ya da referans değer eklenmeden kullanılamaz.

Ses seviyesini belirtmek için halk arasında sıkça kullanılan desibel kelimesi, aslen dB SPL in ifadesidir. SPL kısmı tıpkı kilogram’a kısaca kilo denmesi gibi zamanla kullanılmaz hale gelmiştir. Buradaki SPL eki, dB değerinin ses basınç seviyesini göstermek için kullanıldığını belirtir. SPL birimi standardı uyarınca 0 dB SPL, 20 microPascal basınca tekabül etmektedir.

Desibel elektronikte de sıkça kullanım bulmaktadır. Burada da aynı şekilde desibel’in referansı belirtilerek kullanılması gerekmektedir. Sıkça kullanılan referanslar aşağıdaki gibidir:

dBV : 0dBV = 1 Volt

dBu : 0dBu = 0.775 Volt (yalnızca RMS değer için kullanılır)

dBFS : 0dBFS = Full scale (dijital örnekleme yapan cihazlarda kullanılır. 0dBFS o cihazın kaydedebileceği ya da verebileceği en yüksek değerdir)

dBA : 0dBA = 0dBSPL A-weighted (A-ağırlıklandırma uygulanması sonrası ortalama dBSPL değeri)